Kinh tế vùng ĐBSCL trước thử thách của 3 “vòng xoáy”

01/08/2022

Báo cáo kinh tế thường niên Đồng bằng sông Cửu Long năm 2022 cho thấy, điểm sáng lớn nhất của ĐBSCL trong hai năm 2020 – 2021 là nông nghiệp. Báo cáo cũng đánh giá, kinh tế khu vực ĐBSCL đang đứng trước thử thách của 3 vòng xoáy: “Vòng xoáy ngân sách”; “Vòng xoáy lao động”; “Vòng xoáy cơ cấu kinh tế” .

Ngày 1.8, tại Cần Thơ, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức Lễ Công bố Báo cáo Kinh tế Thường niên Đồng bằng sông Cửu Long năm 2022 (AMDER 2022) và hội thảo chính sách “Phát triển ĐBSCL nhìn từ quy hoạch tích hợp”.

Đại biểu dự Lễ công bố báo cáo kinh tế thường niên Đồng bằng sông Cửu Long năm 2022. Ảnh: Văn Sỹ

Nông nghiệp vẫn là trụ cột

Phát biểu tại lễ công bố, ông Phạm Tấn Công, Chủ tịch VCCI nhấn mạnh: ĐBSCL được biết đến vùng đất trù phú, được thiên nhiên ưu đãi, nguồn lao động dồi dào, trụ cột kinh tế chính đến từ ngành nông nghiệp. Thế nhưng ĐBSCL đã và đang phải đối mặt với những thách thức lớn bởi biến đổi khí hậu, kinh tế suy giảm, thiếu hụt lao động do di cư, nguồn nguyên liệu chưa đáp ứng được tiêu chuẩn xuất khẩu… trong khi đó các ngành công nghiệp chủ lực là công nghiệp chế biến phụ thuộc nhiều vào nguồn nguyên liệu. 

Vậy câu hỏi đặt ra là: “Để phát triển bền vững, ĐBSCL sẽ phát triển như thế nào nếu như tiếp tục dựa vào điều kiện tự nhiên như trước đây?”.

VCCI đã tập hợp các chuyên gia hàng đầu trong các lĩnh vực quy hoạch, kinh tế, chính sách, nông nghiệp, biến đổi khí hậu, giao thông vận tải, logistics… để lựa chọn và thực hiện chuyên đề nghiên cứu “Chuyển đổi mô hình phát triển và Quy hoạch tích hợp” cho Báo cáo Kinh tế Thường niên ĐBSCL năm nay.

Kết quả nghiên cứu và báo cáo cho thấy, điểm sáng lớn nhất của ĐBSCL trong hai năm 2020-2021 là nông nghiệp. Vượt qua những tác động bất lợi từ dịch bệnh trong năm 2021, khu vực nông nghiệp của ĐBSCL vẫn tăng trưởng mạnh (3,4%), cao hơn so với mặt bằng chung của cả nước.

Xuất khẩu nông thủy sản của Vùng đóng vai trò then chốt trong việc duy trì thặng dư thương mại cho Việt Nam. Tuy nhiên, một mình ngành nông nghiệp không đủ sức vực dậy nền kinh tế ĐBSCL vì khu vực công nghiệp và dịch vụ – cùng nhau chiếm tới hơn 70% GRDP của vùng – đều tăng trưởng âm, ước tính lần lượt là –0,8% và –1,8%.

Tiến sĩ Vũ Thành Tự Anh, Giám đốc Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright Việt Nam báo cáo tại Lễ công bố báo cáo kinh tế thường niên ĐBSCL. Ảnh Văn Sỹ

Đáng chú ý là năng lực cạnh tranh nông nghiệp của ĐBSCL đến từ quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, chứ không chỉ đến từ điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp, cũng không chỉ đến từ những biện pháp cải tiến kỹ thuật giúp tăng năng suất.

Điều đặc biệt thú vị ở ĐBSCL là khác với mô thức chuyển đổi cơ cấu phổ biến, trong giai đoạn 2015 – 2020, tốc độ tăng năng suất lao động nông nghiệp trung bình ở ĐBSCL rất cao, lên tới 9,03%/năm, gấp hơn 2 lần so với khu vực công nghiệp (4,39%) và dịch vụ (3,82%). Điều này cho thấy ĐBSCL vẫn còn nhiều tiềm năng chuyển đổi cơ cấu và tăng năng suất. Tuy nhiên, việc hiện thực hóa tiềm năng này tùy thuộc vào chiến lược và chính sách phát triển đúng đắn.

Mô hình lúa – tôm được nhiều nông dân ở ĐBSCL áp dụng cho hiệu quả kinh tế cao.

Nhìn từ chiều ngược lại, việc tốc độ tăng năng suất lao động nông nghiệp cao hơn hẳn so với công nghiệp và dịch vụ cho thấy hạn chế của hai khu vực này. Mặc dù phát triển nông nghiệp là một tiền đề quan trọng cho phát triển công nghiệp và dịch vụ, trong dài hạn, tăng trưởng và thịnh vượng kinh tế không đến từ nông nghiệp mà đến từ sự chuyển đổi cơ cấu sang công nghiệp và dịch vụ.

3 vòng xoáy thử thách

Báo cáo cũng chỉ ra ĐBSCL đang đứng trước thử thách của 3 vòng xoáy: “Vòng xoáy ngân sách” phản ánh tình trạng thiếu đầu tư trầm trọng ở ĐBSCL; “Vòng xoáy lao động” xuất phát từ tình trạng thiếu cơ hội việc làm nên lao động trẻ di cư từ ĐBSCL đến các khu vực đô thị và công nghiệp ở Đông Nam Bộ; “Vòng xoáy cơ cấu kinh tế” là căn nguyên của 2 vòng xoáy trên.

Thông điệp chủ chốt trong Báo cáo Kinh tế thường niên 2022 là chỉ bằng cách phá vỡ một số mắt xích của các vòng xoáy đi xuống về kinh tế – xã hội – môi trường, sau đó đảo ngược thành các vòng xoáy đi lên thì ĐBSCL mới có thể chuyển đổi mô hình phát triển kinh tế và nâng cao thu nhập, đời sống vật chất, tinh thần cho người dân Đồng bằng một cách bền vững hơn.

Báo cáo thường niên là công trình nghiên cứu hợp tác bởi VCCI và Trường Chính sách Công và Quản lý Fulbright (FSPPM) với sự tham gia các chuyên gia đầu ngành trong các lĩnh vực kinh tế, chính sách, nông nghiệp, môi trường, năng lượng, giao thông, logistics… nhằm cung cấp thông tin về tình hình kinh tế ĐBSCL và những vấn đề quan trọng của Vùng.

Báo cáo thường niên năm 2022 gồm 3 phần chính:
– Tổng quan kinh tế: Hiện trạng kinh tế thế giới “hậu COVID-19”, tình hình kinh tế vĩ mô Việt Nam 2020-2021, tác động kinh tế toàn cầu đối với kinh tế ĐBSCL.
– Cập nhật kinh tế ĐBSCL: Tổng quan kinh tế ĐBSCL, Dân số việc làm mức sống dân cư 2020, môi trường kinh doanh và phát triển doanh nghiệp; đầu tư, tín dụng, công nghiệp chế biến chế tạo, thị trường nội địa và xuất nhập khẩu;
– Tiêu điểm năm 2021: Chuyển đổi nông nghiệp, hiện trạng giao thông và logistics ĐBSCL, tác động quy hoạch tích hợp đối với ĐBSCL (chuyển đổi nông nghiệp, cơ sở hạ tầng giao thông và logistics, chuyển đổi năng lượng).

Văn Sỹ laodong.vn thực hiện

Tin liên quan